Rouw is niet te meten

Doordat ik tegenwoordig veel Troostconsulten geef, ontdek ik nog meer dat er op Rouw wel een hoge verwachting ligt. De mens tegenover mij, voelt druk om weer ‘normaal’ te kunnen functioneren. Het verlies is geleden en wordt vaak in jaren geteld en dan moet er weer een dag zijn, waarop het leven weer is, zoals het ooit eens was.
Ik kom veel berichten tegen, zo ook deze week een filmpje van Manu Keirse, waarin verteld wordt over de Rouwtaken of rouwfases. Ik word er steeds weer wiebelig van. Rouw is niet in een Excel bestandje te zetten. Voor mij voelt het alsof je een vaste weg kunt bewandelen, wanneer je een verlies geleden hebt. Helaas is dit niet het geval. Natuurlijk zijn er overeenkomstige emoties, die voor elke mens gelden, maar rouw is vooral een enorm en groot persoonlijke proces. Het verliezen van een waardevolle mens aan de dood, staat vaak niet op zichzelf en raakt een oude pijn, die weer geactiveerd wordt. Ik herken het bij mezelf.
Toen Annemiek overleed, verloor ik in hetzelfde jaar mijn moeder. Twee verliezen in zo’n korte tijd, kon mijn wezen niet aan, dus plaatste ik het overlijden van mijn moeder in een prachtig doosje met een gouden lintje erom, ergens achterin mijn geheugen. Het heeft jaren geduurd, voordat ik begreep dat ik daar nog een ‘rouwtaak’ te verrichten had. Weggestopt voor tijden, wanneer er weer ruimte zou zijn ontstaan om deze tranen de ruimte te geven.
Rouw en taken… klinkt voor mij alsof je een ‘taak’ moet uitvoeren en dat die taak dan is afgewerkt. Taken zijn opdrachten, die opgegeven zijn en waarvan men verwacht, dat er een dag komt, dat alles achter de rug is.

Inderdaad is rouw een werkwoord, je hebt de verantwoordelijkheid om van je leven, het beste te maken. Rouw staat gelijk aan verweven van een ervaring in het dagelijkse bestaan. Maar rouw is voor elke mens een uitdaging om het in zijn of haar persoonlijke situatie te laten passen.
Het bijzondere van het omschrijven van een ‘Takenpakket’ is, dat je beoordeeld wordt aan de hand van dit pakket.
Als je niet voldoet, dan is er iets met je aan de hand.

Natuurlijk is er iets aan de hand… en dat zal een leven lang duren. De lege plaats blijft namelijk altijd bestaan. Geef aan elke mens zijn/ haar tijd en ruimte om het te aanvaarden en hopelijk is er begrip en respect voor de wijze waarop dat wordt gedaan. 

De prijs van de liefde

Jaren wist ik dat de dag zou komen. Alsof ik naar de rand van een afgrond werd geduwd. Niet zomaar een afgrond, maar een zwart gat, waar geen einde aan scheen te komen. Soms kon ik al in de diepte kijken, maar had de mogelijkheid door hoop te blijven houden, terug te stappen. De ziekte van mijn kind was echter zoveel sterker, waardoor ik uiteindelijk viel. Er was geen grijpen of vastklampen meer mogelijk. Mijn kind was gestorven.
Ondanks haar vertrouwen op herstel. Ondanks haar positiviteit. Ondanks haar moed en wilskracht, was haar lijfje niet in staat de kankercellen weg te werken. Op het moment dat ze haar laatste adem uitblies en ik haar handje langzaam koud voelde worden, duikelde ik de diepte in.
Donkerder dan ik had voorzien, dieper dan verwacht. Pijnlijker dan pijnlijk, smakte ik tegen de grond.

In deze diepte was ik verdoofd, verdwaald en verdrietig. Deze plek was niet bekend en het voelde koud en eenzaam. Het werd echter wel mijn thuisbasis, van waar uit ik mijn nieuwe weg invulde. Het vergde kracht om te klimmen, moed om door te gaan, vertrouwen in het licht en hoop om ooit weer verder en hoger te kunnen.
De verwondingen die ik heb opgelopen lieten littekens na en de tranen zullen altijd op onverwachtse momenten blijven stromen. Maar midden in het intense gemis, voel ik dat dit de prijs van liefde is.

De laatste dag…

Wanneer je zou weten, dat dit jouw laatste dag zou zijn, zou je dan deze dag anders invullen? Zou deze dag dan een hoogtepunt worden, dat voor altijd in herinneringen zou worden bewaard? Ik wel!
Hoe jammer is het, dat je helaas niet weet wanneer die dag aanbreekt. Soms kun je achteraf zeggen, dat het erop leek dat een mens zijn leven aan het afronden was, maar dat je het niet bewust in de gaten had.
De bewuste dag die, wanneer het de laatste blijkt te zijn, graag teruggedraaid zou worden.

Terugkijkende op een leven, merk ik dat die laatste dag, tevens de eerste dag was van een leven ‘zonder’.
Op de laatste dag, werd afscheid genomen van de aanwezigheid van een dierbaar persoon. De wereld en de tijd schenen stil te staan. Verdoofd en in overlevingsstand werd het afscheid voorbereid. Pijn en gemis werden nog op afstand gehouden, want het leven stond nog dichtbij en werd nog bijna tastbaar doorvoeld.
Na alle drukte van het afscheid nemen, overrompelde de leegte in het dagelijkse bestaan. Geleefd worden. Een nieuwe invulling geven aan de toekomst, met heimwee naar de momenten, die geleefd werden voor De Laatste Dag!

De beleving van De Laatste Dag kleurt ook de weg van rouw. Heb je persoonlijk afscheid kunnen nemen. Heb je nog een kus kunnen geven. Heb je nog een groet over kunnen brengen. Heb je vast kunnen houden. Heb je nog een glimlach gedeeld… of juist niet.. Heb je het boek dicht kunnen doen of is het een verhaal met een open einde…

De Laatste Dag … Hoe heb jij die beleefd?

Gedenken voorbij de sterren en de maan

Voorbij de sterren en de maan, dwaal ik in de richting waar ik jou terugvind. Het plekje waar mijn blik op valt en mijn hart jouw afdruk weer voelbaar maakt. Het zijn jouw woorden, die ik zelf weer fluister. Het is jouw lach, waar mijn mond op reageert. Het is jouw hand, waar mijn huid van vertelt en het is jouw liefde die mijn ogen laten stralen. Op 2 november steek ik het kaarsje vroeger aan, dan op andere dagen. Op deze gedenkdag verlicht ik mijn huis, de kamer en ook weer mijn hart. De duisternis is duidelijker voelbaar, de zon is minder krachtig, maar de liefde overwint alles en ontvlamt bij elke ademhaling. Gedenken is als een boek, dat zonder woorden over een leven vertelt. Vele hoofdstukken zijn vastgelegd in de kamers van mijn hart. Soms komen tranen, maar deze worden weer afgelost door een glimlach van vreugde. Soms is er een rilling maar deze wordt weer vervangen door de warmte van fijne herinneringen.
Gedenken is terugkijken naar een leven, dat ooit eens was. Hervoelen wat ooit gevoeld is. Nogmaals onderdompelen in een oase van tijd, die nog niet belast was door het weten, wat nu de werkelijkheid is. Hoe goed was het leven, hoe fijn waren de dagen, hoe waardevol de herinneringen. Voorbij de sterren en de maan, voorbij de planeten en voorbij de zon, voorbij tijd en ruimte, zo ver weg… en toch zo dichtbij…

Voorbij tijd en ruimte

“Na dit leven is er niets en alles hier is zonder reden!” De woorden galmden in mijn wezen na en raakten een gevoelige snaar. De mevrouw tegenover mij, was er stellig van overtuigd en knikte er ter bevestiging bij.
Ze meldde met dezelfde stelligheid dat ze verder moest en stapte kordaat in de richting die zij voor ogen had.
Ik keek haar na en overdacht ons gesprek. Ik was haar tegengekomen en wist dat ze sinds kort zonder partner verder moest en had haar gevraagd hoe het met haar ging. Ze moest even nadenken voordat ze me vertelde dat
er niets anders op zat dan verder met leven te moeten en dat het soms moeilijk was, maar over het algemeen lukte het best wel. Mijn gevoelige snaar vertelde me echter zoveel meer; de trilling in haar stem en de blik, die even weg was geschoten.
Ik herhaalde haar woorden en moest bekennen, dat voor mij het leven nooit eindigt. Na de dood is er een nieuw begin. Het leven is voor mij een wandeling op weg naar groei. Elke dag kan een uitdaging zijn om van te leren en elke stap kan weer leiden naar een volgende les. De dood is voor mij, verandering van gedaante en in deze nieuwe vorm ben ik nog altijd aanwezig. Deze gedachte geeft me enorm veel steun, maar ook laat het me openstaan voor boodschappen van de andere kant. Berichtjes van liefde die kracht geven en troosten. De aanwezigheid van het licht die de weg uit de duisternis toont. De stilte van vertrouwen, die wonden heelt.
Ieder zal over het leven zijn eigen gedachtes hebben, door de ervaringen die zijn opgedaan, maar ik geloof dat
 mijn ziel voorbij tijd en ruimte zal blijven bestaan en dat de verbinding voor eeuwig is.

Deze overtuiging begeleidt me en is een deel van mij, om mijn leven op mijn manier in te vullen. Liefdevol kan ik over mijn kind blijven spreken en over alle overleden dierbaren, omdat ik weet, dat ik ze ooit terug zal zien.
Ooit komt het moment, dat ik in totale liefde terug keer, naar de plaats waar zij wachten.

Alles in dit leven heeft zijn reden. Wat vinden jullie?

Vergeten, zou dat kunnen?

Ik zal je niet vergeten… Hoe zou ik dat kunnen. Jij die zo’n belangrijke plek hebt ingenomen en eigenlijk die plaats nog altijd hebt. Vergeten, voelt als achterlaten en verder gaan zonder.  Maar juist het gene wat niet meer is, blijkt een steeds grotere ruimte te bezitten. Soms denk ik, ik mag ook zeker niet vergeten. Ik herinner mijzelf eraan, dat ik mijn kind elke dag een keer moet benoemen. Wanneer ik mijn ogen open doe of naar de zon kijk of wanneer ik mijn alledaagse dingen doe, fluister ik haar naam. “Vergeten” mag niet in mijn woordenboek staan.
 
Waarom doe ik zoveel moeite om de lege plek te willen vullen. Waarom gaat er eigenlijk zoveel aandacht naar iemand die niet meer aanwezig is. Waarom? Waarom mag mijn kind nooit worden vergeten en probeer ik herinneringen met vette letters in mijn geheugen te prenten. Waarom doet het pijn, wanneer haar naam niet meer zou worden uitgesproken?
Zodra ik een antwoord op deze vragen heb, zal ik beseffen, dat het pad van rouw uitgekomen is op een weg van berusting en acceptatie. Op dat moment weet ik dat zij met mijn hart vergroeid is en dat het niet meer nodig is haar in alles mee te dragen. Ik mag haar vergeten, omdat ze leeft in mijn hartslag. Ik heb haar los gelaten en haar vrijheid gegeven. Er is dan geen pijn meer, enkel nog liefde. De wond is geheeld en het littekenweefsel verzorgd.

Tijd heelt de wonde, nee… dat doet tijd niet per definitie. Tijd heeft mij dan geleerd om mijn hart te laten groeien met de afdruk van mijn kind. Tijd heeft mij ondersteund om de stappen te maken, emoties te ervaren en een nieuwe toekomst aan te gaan, met een nieuwe IK. Ik leef verder met een ervaring en met een weten, dat ik de kracht bezat om lijden te vervangen door leiden.

De onmeetbaarheid van verdriet

Kracht en sterkte zijn woorden die we vaak spreken, wanneer er afscheid genomen moet worden. Kracht en sterkte voor nu en de komende tijd. Het verweven van een lege plek duurt namelijk een heel verder leven. De leegte zal nooit door iemand anders ingenomen kunnen worden.

Toch overvalt me de gedachte steeds vaker, dat verdriet niet te meten is. Er is geen schaal van Richter oid, waarop te lezen valt in welke mate je kracht en sterkte nodig hebt. De meetlat is flexibel en niet te lezen. Het bijzondere wat me dan ook nog opvalt is, dat verdriet voor iedere mens anders is. Geen enkel verlies is hetzelfde. Als mens pak je het leven na afscheid weer op, zoals het voor hem of haar mogelijk is. Er is daarom geen criterium, wat goed of fout is. Rouw en gemis, vormen randjes om het hart, die soms soepel meedraaien, maar soms ook weer venijnig hun scherpte laten voelen. Maar hoe vaak moeten wij voldoen aan een maatstaaf, die ergens door iemand is omschreven en als leidraad genomen wordt. Als je aan deze waarden niet kunt voldoen, dan komt er actie om je weer in het gareel te krijgen. Rouwen kan wel een leven lang duren, maar dan wel op de manier, die dan voorgeschreven is en niet zoals je het als mens nodig hebt. Hierdoor komt het vaak voor, dat kracht en sterkte nodig zijn om je weer aan te kunnen passen aan de maatschappij, om weer mee te kunnen draaien.
Het is dan niet vreemd, dat jaren na het verlies, pas de ware emotie naar buiten komt… een reactie die opgeslagen werd en tranen waren, die niet gehuild konden worden. Jaren en jaren later is het dan mogelijk, dat het gemis dan pas geplaatst kan worden.

De onmeetbaarheid van verdriet. Tranen die niet te tellen zijn, maar wel gehuild moeten worden.

Herinneren is meer dan herdenken

Ik merk dat het licht zich weer terugtrekt. De dagen worden merkbaar korter en er branden alweer kaarsjes in de avond. Op dat moment weet ik, oktober nadert. Oktober is voor mij de maand waarop ik de geboortedag van mijn kind herinner. Het is geen verjaardag meer, ook al tel ik wel degelijk de jaren. Het is geen dag waarop gevierd wordt, maar wel gevoeld. Ik zou nu kunnen zeggen, het is een gedenkdag, maar gedenken dekt voor mij niet de lading. Herdenken, overdenken, gedenken zijn voor mij woorden die door het hoofd worden benoemd en daarmee gaan mijn gedachten terug naar een tijd, waarin het leven nog zorgeloos en vrij was. Daarbij registreren ze ook meteen de pijn en het gemis, waardoor het gedenken vaak weer tranen oplevert.  

Herinneren is veel meer vanuit mijn gevoel. Dit gevoel pakt me liefdevol bij de hand en leidt me terug naar de prachtige momenten, haar schaterlach, haar vrolijke koppie en haar daadkracht. Het laat me voelen, hoe fijn we het samen hadden en dat we elke dag een poging ondernamen om er een waardevolle herinnering van te maken.
Ik trek terug naar mijn hart en in die diepte vind ik de warmte en de liefde en het besef, dat wat ooit gedeeld is en wat ooit verbonden was nooit zal verdwijnen. Hier is geen gemis, maar juist de aanwezigheid. Er zijn geen tranen, alleen maar samen. In oktober ben ik me weer bewust van de afdruk die mijn kind me heeft gegeven. De levenslust om elk moment weer aan te pakken, altijd weer iets te bedenken en te creëren. Ze takelde af. Haar lichaam wilde niet meer. Toch wist ze van elke tegenslag een uitdaging te maken. Ze had het niet over de dingen die ze niet meer kon, maar ze bedacht nieuwe oplossingen, zodat ze er weer van kon genieten.

Hoe bijzonder is het verschil tussen herdenken en herinneren. Voor mij is herdenken terugkijken op wat niet meer is. Herinneren is omarmen wat was en met nieuwe oplossingen weer kunnen genieten.

Het voelt als geamputeerd zijn

Na het overlijden van mijn kind, merkte ik dat ik weer tijd kreeg om mijn dag in te vullen met mijn eigen behoeftes. Ik hoefde na al die jaren, niet meer te zorgen en te verzorgen en kon de tijd nemen, die ik voor mezelf nodig dacht te hebben. Ik lag de eerste weken, urenlang in bad en de koffiepauze duurde eeuwig.
Er werd niets meer van me verwacht en moest ook niets meer. Maar waarom voelde dit zo vreselijk, waarom kon ik er niet van genieten en sloeg mijn hart zo zwaar? Het deed namelijk pijn! Deze ‘vrije tijd’ had ik niet gewild. Ik wilde geen leegte. Het werd me steeds duidelijker, ik leed aan fantoompijn.


Ik heb opgezocht wat het betekent: Fantoompijn is een pijnsensatie die beleefd wordt als afkomstig van een geamputeerd ledemaat. Het is een normaal en veelvoorkomend verschijnsel na een amputatie.

Precies! Het voelt als geamputeerd zijn. Afstand moeten doen, van een mens die een deel van mij was. Zij had een groot stuk van mijn hart ingenomen en dat deel was niet meer aanwezig. Het was niet eens netjes operatief verwijderd… het was eraf gescheurd. Een rafelige wond, die mij telkens weer een pijnsensatie gaf en geeft.

Fantoompijn verdwijnt namelijk nooit. Wat ik wel geleerd heb, is met deze pijn te leren leven. De pijn van afgesneden zijn heb ik in mijn dag weten te weven. Het is niet meer op de voorgrond. Het belemmert me niet 
(meer) om de zon op te zien komen of te dansen in de regen. Mijn hart draagt de verwonding met helende liefde die mij in elke hartslag over de blijvende verbinding vertelt.

Kan ik ooit accepteren?

En de dag brak aan, waarop ik mijn ogen opende en er een glimlach op mijn gezicht verscheen. Ik stond op en liep mijn dagelijkse gang en deed de dingen die ik moest doen. Er was echter geen roes, geen mist, geen beklemming.
Ik ademde, ik keek, ik was aanwezig!! In eerste instantie had ik het niet eens in de gaten, maar na enkele uren besefte ik, dat de zon helder scheen en het gras mooi groen was.
Ik ging zitten en dook naar binnen: ”Wat was er gebeurd?” Ik vond rust en stilte. Ik vernam geen gemis en er stroomden geen tranen, maar ik bleef mijn glimlach dragen. Ik was er gewoon. Het leven was weer gewoon… Gewoon… zoals het leven hoorde te zijn, met een glimlach.
Het heeft even geduurd, voordat ik deze glimlach de gehele dag kon dragen, want direct na dat besef, sprong er een schuldgevoel op. Hoe kon ik gewoon een glimlach dragen, terwijl ik mijn kind was verloren. Het lukte me echter steeds beter, om dat schuldgevoel geen ruimte meer te geven. Er was weer ruimte voor een toekomst. De klok werd mijn vriend, die me al tikkend de richting wees, ondanks het soms achterom kijken naar mijn verleden.
Tijd heelt de wonde, was niet van toepassing, maar tijd leerde me om mijn verdriet te weven in het leven van alledag, waardoor de wonde verzachtte. Mijn weerstand verminderde en het gevecht tegen de oneerlijkheid stopte en ik stroomde mee met golven van berusting en acceptatie. Ik dreef en mijn glimlach bleef steeds langer aanwezig. Door het accepteren van het leven en sterven van mijn kind kwam er ruimte voor warmte, voor de liefde, voor de kracht om door te gaan. Natuurlijk strompel ik nog weleens, maar het leven lacht ondertussen met me mee en geeft me weer vreugde en verwachting. Door het perspectief dat ik nu bezit, kan ik van vele kleine dingen genieten en me niet zo druk meer maken over futiliteiten. Ik ben een rijker persoon geworden, door het leed dat ik geleden heb. Ik ben ook gaan beseffen, dat het leven zoveel meer te bieden heeft, dan wat ik ooit had kunnen bedenken. Ik laat me daarom nog meer met de stroom meedrijven om te mogen ervaren, wat op mijn pad geplaatst wordt. Het is geen noodlot wat me getroffen heeft. Ik heb een prachtig kind mogen ontvangen en ik heb haar in liefde losgelaten en met deze liefde leef ik verder.