Wanneer het te donker wordt…

De afgelopen weken kreeg ik 2 keer het verzoek om een persoonlijk gedicht te schrijven, voor iemand, die het leven niet langer meer aankon. Zulke verzoeken raken me enorm en ik voel de intense eenzaamheid, tussen de regels door. De dagen brachten geen licht meer en de weg die afgelegd moest worden, bleek niet verder te kunnen.
Natuurlijk zit en werk ik in het gebied waar verlies en dood, een grote ruimte innemen, toch merk ik een grote toename van deze eenzaamheid in ons menselijk bestaan.
Er is snelheid en men heeft zich daaraan aan te passen. De wereld draait door, maar met zo’n tempo, dat het niet meer bij te benen is. Het zijn niet alleen volwassenen met een te zware rugzak, maar ook jongeren, die hun last niet meer kunnen dragen. Mensen, die verdwaald raken in de hectiek en niet meer staande kunnen blijven. De maskers werken niet of niet meer, de muren werden te dun en vanuit hun oogpunt konden ze niet voldoen aan de verwachting van het leven. Niet meer voldoen aan hun verwachting van het leven. Wanneer hun enige oplossing de dood is, wanneer hun enige verlossing de dood is, dan is dat de laatste stap. Hun weg liep letterlijk en figuurlijk dood.

Het rouwproces van de naasten die achterblijven, is een pad dat niet eenvoudig te belopen is. Het wordt meestal omringd met vragen, schuldgevoelens, onbegrip en wanhoop, waardoor de wond steeds weer wordt opengehaald.

Ik wens, dat wij als mensheid meer aandacht zouden blijven geven aan de ander, die het moeilijk heeft. Aandacht op de meest positieve wijze die er bestaat. Vanuit het hart beseffen, dat iemand het niet meer ziet zitten of het niet meer aankan. Dat we een gesprek openen, met oprechte interesse.

We tonen op social media, wat we allemaal doen, hebben en vieren, maar zouden wij nog een woord kunnen wisselen over onze zielenroerselen. Kunnen wij onze twijfels, angsten, tranen of zorgen nog wel delen met elkaar of moeten het vooral de succes ervaringen zijn. Mogen wij ons nog kwetsbaar tonen, zonder een oordeel te vernemen?

Het is een thema waar ik de afgelopen weken veel over na heb gedacht en misschien zie ik het wel te somber, maar toch wil ik hier wel een opening maken.

Wanneer het te donker wordt… zijn we er dan voor elkaar?

De aanwezigheid van licht

Wanneer je weet hebt van de duisternis, waardeer je het licht meer dan je ooit hebt kunnen vermoeden.
Ik ben me bewuster van de kleine dingen. Ik laat me niet meer door menig schijnwereld beïnvloeden en maak mijn eigen keuzes. Ik merk dat ik niet meer gevoelig ben voor de druk van buitenaf omdat ik me besef wat echt waardevol is in het leven. Ik moet niets, als ik dat niet nodig vind en ik weeg mijn woorden voordat ik ze spreek.
Duisternis is beangstigend en je kunt zo gemakkelijk verdwalen, maar wanneer je dan toch weer een weg gevonden hebt, dan blijft dat pad veel duidelijker, dan de weg, die ooit (bijna) op automatische piloot afgelegd werd.

Wanneer ik ’s morgens wakker word, begroet ik de dag. Als de zon dan ook nog door het raam piept, dan lach ik naar de zon en wens hem tevens een fijne dag. Wanneer ik aan tafel zit, bedank ik voor mijn ontbijt en zie het Nu met dankbaarheid en vertrouwen. Ik leef bewuster en langzamer. Natuurlijk zijn er dingen die moeten gebeuren, maar ik laat me niet meer met de snelheid van het leven meesleuren. Ik rem wat vaker af en zit dan domweg stil.
Ik zoek een lekkere stoel en zit een half uurtje stil en doe helemaal niets. Ik sluit mijn ogen en laat komen wat er komt. Ik laat zijn wat is. Het wordt rustig en ik krijg overzicht. Tevens is er tijd om inzichten te krijgen en in contact met mezelf te komen. Op deze momenten, komt het licht nog duidelijker tevoorschijn en voorzichtig wordt het steeds liefdevoller. Alsof de zon zelfs in mijzelf begint te schijnen en in die liefdevolle gloed voel ik de verbinding met iedereen. Iedereen die op de aarde is, maar ook met de mensen die zich aan de andere zijde bevinden.
Daar vond ik mijn kind terug. In de stilte en voorbij tijd en ruimte, ontstond er een nieuw contact. Op een manier, die niet bekend is, maar er wel degelijk is. We hebben dit weten uit onze wereld laten verdwijnen en er zijn maar weinigen, die zich dit herinneren. Toch weet ik dat deze manier van verbinden, voor iedereen mogelijk is.
Die verbinding toont dwarrelende veertjes, regenbogen of vlinders. Een teken van aanwezigheid.

Probeer het eens om de stilte toe te laten. De nieuwe weg leidt tot verdere ontdekkingen en nieuwe werelden.
Aan het donker voorbij, na het lijden, komt er een dag waarop je de zon weer ziet schijnen.

Hoe bied je eigenlijk troost?

Op de achtbaan van het leven waar ik houvast probeerde te vinden, was het voor mijn omgeving ontzettend moeilijk om me daar te kunnen volgen. Ik merkte dat ik zoekende was en dat ik strompelend vooruitkwam, maar het was voor mijn vrienden en familie niet te doen, mij ergens terug te vinden. Wanneer ik me sterk genoeg voelde, kwam ik naar buiten en dat was wat men zag. Een sterke vrouw die het allemaal weer aankon. Echter wanneer ik weer languit lag, verdween ik uit zicht. Ik trok me terug in de hoop, dat de ander het wel zou merken en dat ze er dan voor me zouden zijn. Achteraf gezien, was dat natuurlijk onmogelijk. Wanneer je niet gezien wordt, kan men ook niet weten, dat je hulp nodig hebt.

Dit stuk van rouw vond ik heel erg intensief. Aan de ene kant wilde ik krachtig zijn door de draad weer op de pakken, maar aan de andere kant, was dat natuurlijk een illusie om gemis en verdriet zonder verwerken te kunnen plaatsen. Het leven ging namelijk niet meer vanzelf en ik moest er doorheen om een nieuwe weg te ontdekken. Als het voor mezelf al zo allemachtig ingewikkeld was, hoe moeilijk was het dan voor de mens, die voor je klaar staat, maar niet weet wanneer hulp nodig en gewenst is.

Heel vaak hoor ik mensen zeggen: “In tijden van nood, leer je je vrienden kennen”.
Dan denk ik weer aan mijn eigen weg en benoem dan ook soms, hoe moeilijk het is voor de vrienden om juist op het gewenste moment een schouder te bieden. Vrienden waren er voor mij, maar ze hadden (net als ik) geen routekaart waar de weg naar toe leidde en hoe om te gaan met een veranderde vriendin. Ook voor hen was het aftasten of ze juist wel of niet moesten vragen. Ook voor hen was het gemis er. Ook zij hadden een mens verloren, die voor hen belangrijk en waardevol was.

Mijn antwoord op de vraag:
“Hoe schenk je eigenlijk troost?”
Door te communiceren. Laat weten dat je aan iemand denkt en dat je er voor diegene bent. Dat je weet hoe moeilijk het is en dat je begrijpt dat de mens die rouwt soms onderduikt en soms niet te bereiken is en soms weer een schouder nodig heeft of juist een feestje, soms een hand of soms een kopje thee…

Hoe heb jij dat ervaren?

Leven verweven

Toen mijn kind uit mijn leven wegviel, ontstond er een immens gat. Dit gat was niet alleen terug te vinden in mijn hart, maar in alles wat er om me heen aanwezig was. Een plek bleef leeg en ongevuld. Het was echter niet alleen dat zij er niet meer was, maar ook een deel van mij, was verdwenen. Het deel van mij, dat moeder was van een dochter. Het deel van mij, dat nog zoveel liefde had te geven, nog zoveel had willen beleven, nog zoveel dromen had van een toekomst.
Ik verloor mijn kind en daarbij een enorm groot stuk van mijzelf.

De leegte verweven in mijn dagelijkse bestaan, maar ook moest ik aan de slag om een wond te laten helen, die ik droeg en nog draag. Hoe geneest deze chronische pijn, die elk moment voelbaar zou kunnen zijn. Zoveel vragen waarop ik geen antwoord kreeg, maar waar ik wel langzaam maar zeker een antwoord op had.

Door de dag weer aan te gaan. Door de nacht ook te accepteren. Door elk moment van verdriet toe te laten en elk moment van vreugde weer te omarmen. Het leven met alle aspecten, zonder verdere verwachtingen, liet me vallen en weer opstaan. Het voerde me naar hoogtepunten en overwinningen, maar ook weer naar de diepste dalen en nederlagen. Maar ik bleef gaan. Ik ontdekte mijn eigen kracht, mijn eigen zwakheden, mijn gedachten en mijn weerstand, mijn overgave en mijn remmen, maar in alles bleef ik trouw aan mezelf. Ik liet me niet opjutten door de mening van een ander. Ik ging niet sneller omdat het sneller moest. Ik ging niet trager omdat het langzamer moest.
Ik luisterde naar mijn eigen tempo om mijn nieuwe leven vorm te geven, met mijn eigen tekst en onderwerp.

Niemand kon voor mij bepalen, hoe ik de leegte moest verweven en niemand kon deze leegte voor mij innemen.
Ik besefte dat ik nooit meer dezelfde mens zou worden en na veel vallen en weer opstaan, ben ik nu de mens die ik nu ben… Ik leef mijn leven zoals ik het nu kan leven, zonder de verwachtingen, die ik ooit eens had, maar met de overgave, dat elke dag geleefd mag worden, zoals het komt…

Het is niet eenvoudig, het is niet simpel, het is jezelf eerlijk aankijken en soms je neus snuiten, weer opkrabbelen en weer verder.

Ik geef je een warme krachtknuffel en reik je de hand, om jouw pad te gaan, zoals jij het aankunt.

Laat het er zijn

De ochtend vertraagde de dag en sleurde me naar een plek waar ik helemaal niet naar toe wilde. De duisternis hing nog steeds om me heen. Mijn goede voornemens, mijn enthousiasme, mijn wil en daadkracht had ik in de eerste week alweer achtergelaten en ik vroeg me af, waarom ik nu niet meer deed wat ik eigenlijk zo graag had willen doen. Mijn gedachten wilden me vertellen, dat ik niet bij machte was het roer om te gooien. Mijn gedachten vertelden me dat rouw, verlies en gemis altijd als eerste benoemd moesten worden. Mijn gedachten lieten me kijken naar herinneringen die mooi, goed en vreugdevol waren en dat zulke momenten nooit meer terug zouden komen. Rouw en duisternis werkten zo graag samen om mij terug te brengen naar mijn verdriet.

Maar klopten deze gedachten wel? Was het wel de waarheid? Kon het misschien ook zijn, dat de ochtend me juist vertelde, dat het weer licht ging worden? Kon het zijn dat het licht even op zich liet wachten, zodat ik erbij stil kon staan vanuit de duisternis naar buiten te treden, zoals de zon dat ook deed? Januari is een maand, die mij uitnodigde om niets te hoeven, niets te willen, niets te moeten. 31 Dagen lang mocht ik het nieuwe jaar aanschouwen en in die tijd kon ik me afvragen, wat ik ervan wilde gaan maken. De lege plek zou namelijk nooit meer gevuld worden. Het gemis zou altijd voelbaar blijven. Maar stond ik toe, dat de wond mocht helen?
Mocht ik van mezelf weer lachen en plezier maken? Mocht er een dag zijn, dat ik geen tranen meer liet stromen?

Het is niet simpel, maar er komt een dag, dat het antwoord op deze vragen ‘Ja” zal zijn. Wanneer je met heel veel liefde je eigen tempo ontwikkelt en jouw weg van rouw bekend is, dan weet je dat duisternis een deel is van het leven. Er zijn donkere periodes, misschien wel langer dan ooit, maar je weet dat er in de verste verte licht gloort.
Wanneer je nu het licht nog niet aankunt, laat het er zijn. Wanneer er nu nog tranen stromen, geef jezelf de ruimte, laat het er zijn. Wanneer je nu nog geen energie hebt, laat het er zijn. Maar vertrouw erop, dat ooit de dag komt, dat je voelt dat de wond langzaam maar zeker is geheeld.

Kun jij me vertellen of dat voor jou ook zo voelt?

Hoop voor een nieuw jaar

Een heel fijn en liefdevol 2020, waar gedenken met warmte omringd mag worden en herinneringen met een glimlach gekoesterd.

Het is triest en somber buiten. Alsof de decembermaand het licht heeft uitgedaan. De kou slaat mij op het lijf en de duisternis voelt als een zware deken. De feestdagen zijn vaak moeilijk door gemis, maar de stilte, die ontstaat na het knallen van het vuurwerk en het bezinken van al het feestgedruis, ligt soms nog zwaarder op mijn schouders en in mijn hart. Ik heb vaak moeite met het nieuwe jaar. Mijn onbezorgdheid ben ik lang geleden kwijt geraakt, maar ik heb met veel moeite en kracht, mijn vertrouwen terug weten te vinden.

Een nieuw jaar ligt nu voor me alsof het een grote tuin is, waar ik weer nieuwe bloemen mag planten. Een plek waar ik weer tot mezelf mag komen. Ruimte die ik tot me mag nemen om er iets van te maken.

Ik open mijn deur naar het nieuwe jaar en voel me hoopvol. “Hoop doet leven” en ik zaai mijn eerste zaadjes van hoop. Hoe donker het ook zal zijn, deze eerste dagen of misschien de eerste maanden, mijn hart blijft hopen op de dag, waarop de zon weer zal schijnen en mijn wezen weer volloopt met warmte, licht en liefde. Het leven kwam met tegenslagen en haalde me onderuit, maar ik sta weer op. Ook al weet ik, dat ik nog wel zal struikelen of terug zal vallen, de hoop neemt me bij de hand om me verder te begeleiden naar morgen. Natuurlijk mag ik blijven zitten en ik mag ook altijd weer even terug willen naar een tijd, die ooit eens was, maar de hoop zal ik niet verliezen.
Hoop is een woord van 4 letters, maar deze letters bezitten een waardevolle boodschap. Hoop!

Hoop geeft aanleiding voor nieuwe mensen in je leven. Hoop nodigt uit om van de dag te gaan genieten. Hoop geeft je kracht om uitdagingen aan te gaan en hoop is en blijft verbonden met de liefde die vertelt over een hart dat van iemand gehouden heeft en dat ook altijd zal blijven doen. Hoop is weten, dat ooit de verbinding weer voelbaar zal worden.

De tijd stil laten staan

Hoe zou het zijn, als ik de tijd stil kon laten staan. Hoe zou het voelen, om in een geleefd verleden, achter te kunnen blijven. Zou ik dan altijd gelukkig zijn? Zou ik dan beseffen dat een dag nooit meer terugkomt en dat ik daar meer dan 100 % van zou moeten genieten? Soms droom ik van die dagen, die ik ooit heb beleefd en herinner mij met een lach op mijn gezicht die mooie momenten. Ze leken doodnormaal. Het waren geen spectaculaire uitjes of verre reizen. Het waren geen hoogstaande feesten of intense avonturen. Het waren de kleine ogenblikken. Samen een kopje theedrinken. Samen op de bank, kijkend naar een programma op tv. Samen aan tafel terwijl we het ontbijt aten en alvast de dag bespraken.
Die kleine dingen, die zo normaal leken te zijn. Ik zou heel graag geweten hebben, dat deze ogenblikken zoveel waarde in zich droegen. Het waren de pareltjes die mijn leven glans gaven.

Dat beseffende probeer ik nu heel bewust van elke dag te genieten. Elke morgen sta ik op, om er het beste van te maken. Elke avond ga ik naar bed en bedank voor alles wat ik heb mogen beleven. Ik kijk met verwondering om me heen. Ik benoem wat mijn ogen zien en ik neem te tijd om mijn eten te nuttigen. Het is geen simpele les geweest om dit weten te beseffen. Wanneer je zo vaak terug hebt gewild naar een tijd, dan wordt het tijd om die tijd nu met vol bewustzijn te aanvaarden. Want we kunnen niet terug naar een verleden. Het enige wat ik nu bezit is vandaag.
Aan mij de keuze om er iets moois van te maken. Ondanks de afwezigheid van dierbare lieverds.

Kerstmis is aanstaande. Ga ik met vreugdevolle verwachting die dagen beleven en zet ik mijn lichtjes buiten of kijk ik weer terug met een verlangen naar een tijd, die ooit eens was. Elk jaar weer hang ik een engeltje in de boom en elk jaar weer staat er een speciaal kaarsje voor mijn kind te branden. Het licht beschijnt de liefde en vanuit die liefde komen herinneringen naar boven. Er is leegte en er is gemis, maar niets en niemand zal ooit haar plekje in kunnen nemen, omdat ze overal om me heen aanwezig is… In de kleine momenten en in mijn hart, bewaar ik haar voor eeuwig.

De donkere dagen voor kerst

Terwijl het jaar langzaam zijn ogen dichtdoet en het donker zich steeds meer als een deken over ons heen legt, tel ik de dagen naar Kerstmis en de Jaarwisseling. Ik trek naar binnen, letterlijk en figuurlijk. Ik kijk terug op de maanden en overdenk het jaar. Wanneer Sinterklaas weer naar Spanje is vertrokken en Wereldlichtjesdag is geweest, overvalt me weer de snelheid van de tijd. Ik heb geleerd het gemis in de dag te weven en ik heb geleerd om met de leegte om te gaan, maar elk jaar in december overvalt me toch weer de afwezigheid van mijn dierbaren.
Het is niet dat ik het benoem of dat ik heel bewust de plek aanwijs die niet meer gevuld is, maar er komt een gevoel van melancholie in mijn hart. Alsof er kleine pareltjes naar buiten willen. Ze twinkelen, schitteren en stralen. Ze vertellen mij van een verleden, waar een Kerstboom werd opgetuigd met Kerstmelodietjes op de achtergrond, kerstkransjes op een schaaltje, Nieuwjaarskoekjes met slagroom.  Een glimlach tovert zich tevoorschijn, maar ook toont zich het litteken in mijn hart… De pareltjes veranderen langzaamaan in tranen, die weer een weg over mijn wangen, vinden. Elk jaar weer, wordt dit spoor gevormd en vastgelegd.
Tranen, omdat de decembermaand, met zoveel licht en gezelligheid, de afwezigheid beschijnt en weer pijnlijk duidelijk maakt, dat diegene nooit meer aanwezig zal zijn.
Duisternis voert me naar het verdriet, dat ik mag voelen, dat tevoorschijn mag komen, dat gehuild mag worden. Elk jaar is er gelegenheid om het toe te laten, zodat het weefgaren weer verder af mag wikkelen. Wevend kom ik de dagen door, om uiteindelijk met Kerstmis toch het licht binnen te laten komen. De wond is verzorgd en weer verbonden. Het mag er zijn. Met Kerstmis is er dan ruimte om de sterren te zien stralen, het kaarslicht te aanvaarden en een groetje naar de hemel te blazen. Sterren stralen in de nacht, wachtend op de liefde, die altijd ontvangen zal worden en de verbinding altijd voelbaar zal blijven maken.

We blijven namen noemen

Een naam, een verzameling van letters en eigenlijk zo heel normaal. Wanneer je de naam uitspreekt, is er iemand die reageert. Over het algemeen worden er geen gesprekken gevoerd over een naam, totdat deze naam aan een mens verbonden is, die niet meer lijfelijk aanwezig is. De naam krijgt een lading…

Het verlies van een dierbare en het pad van rouw is een weg die van tevoren niet in te vullen is. Hierbij komt ook de ervaring, hoe met de naam zou moeten worden omgegaan. Wanneer het een kind betreft, wordt de naam nog een hele tijd aangevuld met een * teken en altijd bij het gezin gehouden en ook als afzender geschreven. Of de naam wordt vervangen door dit teken. Het voelt heftig om geen vermelding meer te maken. De naam weglaten voelt als het verwijderen van de plaats, die het kind ooit heeft ingenomen. Gelukkig wordt dit steeds beter begrepen en aanvaard in onze huidige maatschappij.

Na het verlies van een dierbare is het noemen van zijn of haar naam, verbonden met herinneringen. De dagen die samen zijn gedeeld en die ooit zijn beleefd. Deze herinneringen krijgen steeds meer waarde en zullen ook nooit meer worden aangevuld of herschreven. Hoe vreemd ook, het blijven altijd dezelfde herinneringen, die met de naam zullen worden verteld. Ook na vele jaren, blijft het verhaal hetzelfde, met de naam zo belangrijk is.

Je zou je af kunnen vragen of het verhaal dan misschien een keer afgerond zal worden en dat er geen behoefte meer aan zal zijn… Dat is niet het geval. Het verhaal van een leven dat ooit is geleefd, wordt gekoesterd en in leven gehouden, door er telkens weer over te vertellen.
Er reageert misschien niemand meer bij het noemen van de naam, maar de liefde zal wijzen naar de verbinding, die altijd is en zal blijven bestaan.       

Rouw is niet te meten

Doordat ik tegenwoordig veel Troostconsulten geef, ontdek ik nog meer dat er op Rouw wel een hoge verwachting ligt. De mens tegenover mij, voelt druk om weer ‘normaal’ te kunnen functioneren. Het verlies is geleden en wordt vaak in jaren geteld en dan moet er weer een dag zijn, waarop het leven weer is, zoals het ooit eens was.
Ik kom veel berichten tegen, zo ook deze week een filmpje van Manu Keirse, waarin verteld wordt over de Rouwtaken of rouwfases. Ik word er steeds weer wiebelig van. Rouw is niet in een Excel bestandje te zetten. Voor mij voelt het alsof je een vaste weg kunt bewandelen, wanneer je een verlies geleden hebt. Helaas is dit niet het geval. Natuurlijk zijn er overeenkomstige emoties, die voor elke mens gelden, maar rouw is vooral een enorm en groot persoonlijke proces. Het verliezen van een waardevolle mens aan de dood, staat vaak niet op zichzelf en raakt een oude pijn, die weer geactiveerd wordt. Ik herken het bij mezelf.
Toen Annemiek overleed, verloor ik in hetzelfde jaar mijn moeder. Twee verliezen in zo’n korte tijd, kon mijn wezen niet aan, dus plaatste ik het overlijden van mijn moeder in een prachtig doosje met een gouden lintje erom, ergens achterin mijn geheugen. Het heeft jaren geduurd, voordat ik begreep dat ik daar nog een ‘rouwtaak’ te verrichten had. Weggestopt voor tijden, wanneer er weer ruimte zou zijn ontstaan om deze tranen de ruimte te geven.
Rouw en taken… klinkt voor mij alsof je een ‘taak’ moet uitvoeren en dat die taak dan is afgewerkt. Taken zijn opdrachten, die opgegeven zijn en waarvan men verwacht, dat er een dag komt, dat alles achter de rug is.

Inderdaad is rouw een werkwoord, je hebt de verantwoordelijkheid om van je leven, het beste te maken. Rouw staat gelijk aan verweven van een ervaring in het dagelijkse bestaan. Maar rouw is voor elke mens een uitdaging om het in zijn of haar persoonlijke situatie te laten passen.
Het bijzondere van het omschrijven van een ‘Takenpakket’ is, dat je beoordeeld wordt aan de hand van dit pakket.
Als je niet voldoet, dan is er iets met je aan de hand.

Natuurlijk is er iets aan de hand… en dat zal een leven lang duren. De lege plaats blijft namelijk altijd bestaan. Geef aan elke mens zijn/ haar tijd en ruimte om het te aanvaarden en hopelijk is er begrip en respect voor de wijze waarop dat wordt gedaan.